Blog

Kiedy dłużnik nie musi płacić, czyli kilka słów o przedawnieniu...

06.03.2017 14:31

W ostatnim czasie pojawiło się wiele informacji na temat proponowany zmian dotyczących przedawnienia długów. Jak każda nowelizacja, także i ta ma zarówno zwolenników, jak i przeciwników. Niemniej jednak, warto zadać pytanie, czym właściwie jest przedawnienie i jakie konsekwencje będą miały ewentualne zmiany w tym temacie, zwłaszcza dla przedsiębiorców.

Mówiąc najkrócej, przedawnienie to ustalony odgórnie przez ustawodawcę okres, w którym wierzyciel może dochodzić  zaspokojenia swojego roszczenia. Po jego upływie, dłużnik może odmówić zapłaty, a co ważne, w takiej sytuacji nie będzie prawnej możliwości jej dochodzenia, np. poprzez skierowanie sprawy do sądu, czy komornika. Nie oznacza to, że wierzytelność przestaje istnieć. Dłużnik nadal może zapłacić, a jeśli zapłaci po upływie w/w okresu nie ma możliwości domagania się zwrotu uiszczonej należności. Niestety, zapłata zależy w tym momencie wyłącznie od jego dobrej woli, a o tą, gdy chodzi o pieniądze, bywa ciężko.

 

Co zrobić, aby uniknąć przedawnienia swoich roszczeń?

 

Po pierwsze: pilnować terminów.

Rzecz wydaje się oczywista, ale w przypadku, gdy mamy kilkuset, czy wręcz kilka tysięcy kontrahentów, sprawa nie jest tak prosta. Dlatego przydaje się dobry system monitorujący płatności, tak, aby jak najszybciej podjąć działania zmierzające do wyegzekwowania swoich należności.

Od razu pojawia się jednak pytanie-  jakich terminów?

 

Podstawowy termin przedawnienia roszczeń majątkowych w kodeksie cywilnym to 10 lat.

Ale od każdej reguły są wyjątki: dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin przedawnienia to - 3 lata.

Dodatkowo, roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem lat 10, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu.

Niezmiernie istotne jest również to, że roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat 2.

W kodeksie cywilnym wymienione są również liczne inne terminy przedawnienia, np. roczne (np. dla roszczeń przeciwko samoistnemu posiadaczowi, o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad, z tytułu przewozu), 6-miesięczne (np. roszczenia sprzedawcy przeciwko poprzednim sprzedawcom), 2- letnie (np. wzajemne roszczenia producenta i kontraktującego) i wiele, wiele innych... W związku z licznymi wyjątkami od podstawowego terminu przedawnienia, warto w każdym przypadku skonsultować się z prawnikiem.

 

Po drugie: przerwać bieg przedawnienia.

Co to znaczy?

Najprościej- podjąć czynność, która sprawi, że termin przedawnienia zacznie biec od początku.

Z kodeksu cywilnego wynika wprost, że bieg przedawnienia przerywa się:

1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia; czyli prościej- przez wystąpienie do sądu, a jeśli mamy już wyrok/nakaz zapłaty, do komornika

2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;

3) przez wszczęcie mediacji.

 

  Czym jest uznanie?

Przyznaniem przez dłużnika, że jest nam winien pieniądze. Może być zarówno wyrażone wprost (np. poprzez spisanie na kartce oświadczenia: oświadczam, że na dzień 2 maja 2016 r. kwota moich długów w stosunku do pana Jana Kowalskiego wynosi  2.000 zł), ale również poprzez np.:

1) prośbę o rozłożenie na raty,

2) zobowiązanie do spłaty wierzytelności w określonych terminach ,

3) spłatę części wierzytelności (najlepiej, gdy w tytule przelewu będzie wskazana np. płatność za fakturę 1/2017 I rata).

Uznanie długu może przyjąć także formę porozumienia zawartego między wierzycielem i dłużnikiem, w którym strony ustalą nowe terminy spłaty zobowiązań przez dłużnika.

 

Po trzecie: uzyskać zrzeczenie się zarzutu przedawnienia

Jest to ostatnia deska ratunku, gdy przedawnienie już nastąpiło, ale dla swojej skuteczności wymaga dobrej woli dłużnika, a mówiąc wprost, wyraźnego oświadczenia, że zrzeka się on zarzutu przedawnienia. W doktrynie przyjmuje się, że czasem  uznanie długu po upływie terminu przedawnienia może zostać uznane za zrzeczenie się w/w zarzutu. Niestety zależy to od okoliczności konkretnej sprawy, a w konsekwencji od oceny konkretnego sądu.

Co ważne, zrzeczenie się zarzutu przed upływem terminu przedawnienia jest nieważne. Nie można również zmienić terminów przedawnienia np. w umowie.

 

Wspomniana na wstępie planowana nowelizacja ma skrócić podstawowy termin przedawnienia do 6 lat. Pojawiają się również głosy o badaniu przedawnienia przez sąd z urzędu. W chwili obecnej przedawnienie uwzględniane jest tylko na zarzut, to znaczy wyłącznie w sytuacji, gdy dłużnik oświadczy, że roszczenie wierzyciela się przedawniło. Jeśli w trakcie sprawy sądowej dłużnik tego zarzutu nie podniesie, sąd wyda orzeczenie, a wierzyciel będzie mógł dochodzić zapokojenia swoich roszczeń.

 Jakie będą skutki nowelizacji, trudno przewidzieć, ale z pewnością wymusi ona na wierzycielach większą aktywność. Co istotne, z aktualnych informacji wynika, że dla przedsiębiorców wprowadzana zmiana terminów nie będzie miała większego znaczenia, bowiem zmienić ma się termin poddstawowy, który w stosunkach gospodarczych nie ma zastosowania.

 

 

 

Podstawa prawna:

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

copyright by Kancelaria HouseLex © 2016